< Terug naar overzicht

Een pareltje in Amsterdam Noord

Het is een uitdaging om partijen te vinden die een casus willen aanreiken voor de NRP Challenge. Maar het lukt elk jaar en het lukte nu ook voor deze 17e keer. Alumnus Peter Blonk van Ymere meldde zich met een project in Amsterdam Noord. Ymere is eigenaar van woningen in het Tuindorp Oostzaan maar ook van de commerciële ruimten aan Zonneplein. De verhuring van deze zogenaamde BOG-ruimten (bedrijfsmatig onroerend goed) verloopt moeizaam en de omzetten van de ondernemers staan onder druk. Het lijkt niet direct de core business van een woningcorporatie, maar Ymere heeft deze ruimten in bezit gehouden om invloed te hebben op Tuindorp. Als het de ondernemers daar goed gaat, dan straalt dat ook af op het omliggende gebied. Eerdere projecten waar Peter als ‘plintmanager’ opereerde hebben door middel van een MKBA (maatschappelijke kosten en baten analyse) laten zien, dat er een grote waardestijging in de omgeving ontstaat. Veel meer dan wat het project de corporatie heeft gekost. 

 

De opgave in Tuindorp Oostzaan zet Ymere ook in om te kijken wat nodig is om twee verschillende bewonersgroepen te verbinden. Om dat toe te lichten, eerst even iets over de geschiedenis van dit unieke tuindorp. Honderd jaar geleden werd Tuindorp Oostzaan – het oude dorp – gebouwd voor de havenarbeiders van NDSM. Een groot deel van hen kwam uit de Amsterdamse Jordaan. Midden in de Noordse polder waren deze nieuwe woningen met tuintjes een verademing ten opzichte van de kleine en slechte behuizing in de binnenstad. Meer ruimte, groen met plekken voor ontspanning, buurtwinkels, een school en plekken om elkaar te ontmoeten, zoals op het Zonneplein. Hoewel de huizen waren bedoeld als noodwoningen die niet langer mee zouden gaan dan 35 jaar, zijn zij nu nog steeds in gebruik. Het onderscheidend vermogen van Tuindorp Oostzaan zit hem in het authentieke Amsterdamse karakter van dit 100 jaar oude tuindorp. Dit verleden ademt nog door in de oorspronkelijke bewoners van het dorp en hun kinderen die er zijn blijven wonen. In het dorp kennen de meeste mensen elkaar, en is men trots op het gedeelde verleden. Er is nog steeds een sterk gevoel van gemeenschapszin. Al sinds de sluiting van de NDSM-werf in 1978 zijn er nieuwe mensen in Tuindorp Oostzaan komen wonen. De homogeniteit van de bewoners is minder geworden en met name sinds de eeuwwisseling is er een sterk toename van hoger opgeleide bewoners met andere leefstijlen (met bakfietsen). De stadsvernieuwing rukt aan alle kanten op. Het NDSM terrein wordt volop herontwikkeld en er zijn plannen voor Havenstad aan weerszijden van het IJ voor 70.000 woningen. Wat kan de identiteit en een duurzaam concept zijn voor het Zonneplein waar de commerciële ruimten en het gemeenschapshuis het Zonnehuis aan zijn gelegen? 

 

We mogen in de blauwe zaal in het Zonnehuis werken. Een schitterend monument in Amsterdamse School stijl dat in het bezit is van Stadsherstel. Frans Schraven is de hoeder en gastheer van dit gebouw en zorgt voor de programmering (o.a. concerten Paradiso) en de inwendige mens, zo ook tijdens de NRP Challenge. Hij leidt ons met trots rond in het pand en vertelt ook tijdens de rondleiding terloops ook over de bewoners. Wat waren we blij met het weer. Twee stralend blauwe dagen, 18oC en dat in maart. Prachtig natuurlijk voor de rondleiding door het dorp door Peter maar ook om gedurende de dagen echt van Zonneplein te kunnen genieten. Het mooie weer maakte het erg makkelijk om met de bewoners in gesprek te komen. De cursisten werkten in drie groepen aan hun antwoord op de vraagstelling en kregen daarbij hulp van architect/tekenaar Jan Metz. 

 

Op zaterdagmiddag vonden de presentaties plaats. De jury werd gevormd door Peter Blonk en zijn college Irene Ponec van Ymere, Wessel de Jonge (WDJ Architecten en TU Delft) en Rosi de Kok (The Missing Link). De laatste twee juryleden zijn tevens leden van het bestuur van NRP. De groepen kwamen met verschillende oplossingen voor het probleem maar waren eensluidend in hun mening dat Zonneplein er is en moet blijven voor de Tuindorpers. Het is zo’n unieke plek: de rust van het dorp in het geweld van de grote stad die steeds dichterbij komt. Dit met je koesteren, dit bepaalt de identiteit voor dit gebied. Dat resulteerde ook niet in grootschalige fysieke veranderingen voor het plein en de bebouwing; eerder kleinschalige interventies en programmering. Wessel vond het wel mooi dat je bij een opleiding voor de transformatie- en renovatieprofessional niet direct en alleen aan het fysieke deel van de opgave denkt. Hij is van mening dat je daar ook wel terughoudend mag zijn in wat hij het mooiste tuindorp van Nederland noemt. Toch moet je ook durven de consequenties te benoemen van de keuzes die je maakt. Als er echt winkels komen die bevoorraad worden met grotere wagens, dan kan dat betekenen dat er toch ingegrepen moet worden in dit beschermd stadsgezicht. 

 

Peter gaf de cursisten terug dat hij goede ideeën heeft kunnen ophalen. Het Zonneplein beschouwen als een foodcourt met kramen en zitplekken in het midden, geschikt voor de oudere en nieuwe bewoners van Tuindorp. Het werken met een Zonnepas voor bewoners en ondernemers in Tuindorp. Je kunt punten verdienen door werkzaamheden voor de buurt te verrichten en dat is dan geld waard bij de lokale ondernemers. De bijzondere balkons aan het plein zouden als publieke tribunes kunnen fungeren bij evenementen op het plein. In alle concepten worden de auto’s van het plein geweerd zodat de winkels beter zichtbaar zijn en er veel meer vergroend kan worden, bijvoorbeeld met moestuinen. Ook aan het proces wordt gedacht, door eerst een deel van de parkeerplekken weg te halen en iedereen daaraan te laten wennen. Het aantal winkels zou ook verminderd kunnen worden waardoor er meer aan het plein kan worden gewoond. Het Zonnehuis kan worden ingezet voor de buurt en met de uitstekende ligging op de zon – iedereen heeft voor het gebouw buiten geluncht – is dat zeer kansrijk. Rode draad bij de oplossingen die zijn aangedragen: doe het met de buurt, zowel de bewoners als de ondernemers. 

 

We sluiten af met een borrel, wederom voor het gebouw in de zon. Het is zaterdagmiddag en na twee dagen intensief werken zou je denken dat iedereen snel naar huis wil. Maar het is fijn op het Zonneplein. Een plek om te genieten, om te ontmoeten en vooral ook na te praten. En als we dan uiteindelijk naar huis gaan, is dat met het gevoel: het gaat hier goed komen. 

 

oostzaan2

oostzaan3