< Terug naar overzicht

Met schoon luisteren en vertragen om te versnellen kom je verder

Na prachtige Paasdagen wat het even weer aan het werk voor de cursisten van de NRP Academie. Nu hadden we een enorm geluk, want we waren in het hotel van Piet Hein Eek op Strijp R in Eindhoven waar we met het mooie weer ook veel buiten konden zijn, maar daarover later meer. 

 

Om een verbinding met andere mensen aan te kunnen gaan, moet je goed naar de ander kunnen luisteren. Om ons dat te leren is de praktische filosoof Ariane van Heijningen, van de Denksmederij gevraagd om ons handvatten aan te reiken. Ter introductie geeft zij ons aan waarom we het ingewikkeld vinden om goede vragen te stellen. Het is zowel ingegeven door nature (biologische aspecten) als nurture (welke aspecten worden in onze maatschappij gewaardeerd). Een manier waarop je kunt merken hoe ‘goed’ mensen luisteren en vragen stellen door te kijken naar de reflexen: ik, help of advies reflexen. Heel herkenbaar. 

 

Met een praktische oefening, een stukje voorgelezen tekst en vervolgens een aantal vragen, maakte zij pijnlijk duidelijk dat we minder goed schoon luisteren dan we dachten. Dat we ook op het verkeerde spoor worden gezet door de woorden in haar vragen maar ook doordat we van vooronderstellingen uitgaan. ‘Een vraag is niet een zin uitspreken met een vraagteken erachter. Het is vragen naar iets waar je nieuwsgierig naar bent en oprecht van de ander wil weten’. Er zijn hulpmiddelen voor en dit zijn socratische vaardigheden. Weet u het nog, Socrates uit de Griekse oudheid (469-399 v. Chr.)? Van hem is de uitspraak: ‘Ik weet slechts één ding: dat ik niets weet.’ Hij doorbrak de traditie van de filosofen door niet te veronderstellen dat hij meer wist dan een ander. Hij voerde denk- en vraaggesprekken om de wijsheid van anderen aanboren om zelf ook steeds wijzer te worden. Hij liet wijsheid geboren worden door vragen te stellen. De vaardigheden die Ariane ons aanreikt, komen voort uit zijn gedachtegoed. Een drietal wordt ons toegelicht en gaan we mee oefenen: schoon luisteren, vertragen-versnellen en doorvragen. Het is zo nu en dan confronterend, soms frustrerend, maar buitengewoon leerzaam. Wat de cursisten direct hebben ervaren is dat ze door eerst een moment stilte te pakken en de vraag rustig op te schrijven het gesprek direct leidt tot meer inhoud. Deze lezing met oefeningen zijn er om je bewust te maken dat je moet trainen om goede vragen te leren stellen. Het boek dat de Denksmederij heeft uitgebracht, Socrates op sneakers, (auteur Elke Wiss) kan je daarbij verder helpen. 

 

De tweede spreker was Erna van Holland, COB-WEB advies, programmamanager NRP Academie en tevens schrijver dan deze artikelen. Mijn lezing ging over mijn eigen zoektocht naar nieuwe producten om in participatie aan plannen te werken. Naar mijn mening is het heel zinvol om samen met anderen te werken aan het maken van producten in plaats van mensen te laten reageren op producten die door professionals te doen gebruikelijk worden gemaakt. Het is dan zinvol andere type producten te maken dan masterplannen of stedenbouwkundige plannen. Dat biedt ook meer vrijheid, zowel in vorm als in status. Aan de hand van drie voorbeelden van gebiedsontwikkeling heb ik geprobeerd duidelijk te maken wat de meerwaarde is van het gelijktijdig samen werken van professionals, gemeente, omwonenden, belanghebbenden en belangstellenden aan deze producten. Die producten zijn een brandsheet of ID-card en een spelregel- of participatiekaart. Een brandsheet of ID-card is een soort paspoort voor de toekomst van een plek. Het bestaat uit een set kernwaarden die met beelden en een verhaal worden toegelicht. Elk initiatief moet een voldoende scoren op alle kernwaarden. Het interessante van een dergelijke ID-card is dat het geen programma kent en daardoor ongevoelig is voor verandering in de markt. Het geeft geen oplossingen maar een richting voor de toekomst. Een spelregelkaart is gedetailleerder dan een masterplan en minder gedetailleerd dan een stedenbouwkundig plan. De mensen die aan de spelregelkaart bepalen zelf wat op de kaart komt. Als zij bijvoorbeeld ongerust zijn over de hondenuitlaatplaatsen, dan kan dat op deze kaart vroeg in het proces een plek krijgen. Aan de hand van de projecten Strijp R in Eindhoven, Huize Bijdorp in Voorschoten (huidig klooster) en 222 woningen in ’t Zand in Middelburg heb ik deze producten geïllustreerd. 

 

In aansluiting op mijn lezing zijn we na de lunch op het dakterras over het terrein van Strijp R gaan wandelen. Strijp R was de voormalige beeldbuisfabriek in Eindhoven. Ik ben 16 jaar geleden door Amvest gevraagd om de ontwikkeling te begeleiden en was voorzitter van het supervisieteam. Nadat Amvest in december 2005 de tender heeft gewonnen is een traject ingegaan van breed onderzoek naar de locatie. Milieu, cultuur- en bouwhistorie, bomen, flora en fauna, marktonderzoek e.d. Na een stakeholdersanalyse is met een groep mensen gewerkt aan de toekomstige identiteit van Strijp R. Dit leidde tot een zogenaamde brandsheet (of ID card) met kernwaarden. Dit werd het sturingsinstrument voor de ontwikkeling. Het werd ingezet om de ontwerpers te selecteren maar ook toen Piet Hein Eek bij Amvest aanklopte om zich in Eindhoven te vestigen. Amvest was voornemens om een woonwijk te ontwikkelen en had destijds niet het plan een dergelijk grote andere functie een plek te geven. Maar zijn concept paste naadloos in de brandsheet en maakte het mogelijk veel meer van de bestaande gebouwen te hergebruiken. Het bleek een schot in de roos. 

 

Met behulp van een supervisieteam is een beeldkwaliteitplan opgezet die gedurende de hele ontwikkeling is gehanteerd om van alle gebouwen op deze plek een familie te maken. De bestaande gebouwen zijn veelal donker van kleur, de nieuwbouw is allemaal in een lichte kleur tenzij een knipoog naar het verleden op zijn plaats was. Er is gezocht naar voldoende herontwikkelingen van de bestaande gebouwen om het karakter van het gebied te bepalen. De nieuwbouw invullingen zijn tussen deze gebouwen en het versterkte bestaande groenstructuur zijn geplaatst. Piet Hein Eek heeft zijn productiehal, showroom, werkruimten en restaurant in een bestaand gebouw ondergebracht en later een hotel erin gebouwd. Amvest heeft op Strijp R ruimte geboden aan initiatieven die zij zelf niet hebben ontwikkeld: bijvoorbeeld het voormalige gebouw met de technische installaties die door Piet Hein Eek is herontwikkeld in woningen of de loopbrug die is opgenomen in een ontwikkeling van Krft vastgoed. Daarnaast heeft een CPO groep de mogelijkheid gekregen om een project te realiseren. Een conclusie van een van de cursisten was dat wat hij had geleerd is dat het goed is ruimte te laten in je plannen, zowel bij aanvang voor andere stakeholders als tijdens de ontwikkeling. Als je dan een goed luisterend oor hebt en goede vragen stelt, dan komen de goede initiatieven vanzelf op je pad. 

 

In de middag neemt Angelique Bellemakers van Inbo Architecten de cursisten mee in de praktijk van samen met bewoners ontwerpen en ontwikkelen. Vanaf het dakterras van het hotel kijken we naar het project waar zij dit in de praktijk heeft gebracht: Space S op Strijp S.

strijpr2